CẢNH BÁO TƯƠNG TÁC GIỮA COTRIMOXAZOL VÀ METFORMIN TRÊN BỆNH NHÂN SUY THẬN: THÔNG TIN TỪ TẠP CHÍ AUSTRALIAN PRESCRIBER
Câu chuyện từ một ca cấp cứu
Một bệnh nhân nữ 78 tuổi nhập viện cấp cứu do tụt đường huyết trong tình trạng lơ mơ, khó đánh thức, huyết áp tụt thấp (chỉ còn 60/30 mmHg) và nôn mửa kéo dài khoảng 3 tuần. Kết quả xét nghiệm nồng độ glucose máu là 2,2 mmol/L, bệnh nhân sau đó được chỉ định glucose đường uống
Nguyên nhân: Bệnh nhân đang uống thuốc tiểu đường (Metformin) nhưng lại được kê thêm thuốc kháng sinh Cotrimoxazol (sulfamethoxazol và trimethoprim) hai lần mỗi ngày trong 3 tháng để trị viêm phổi. Ngoài ra, bệnh nhân có bệnh lý mạn tính như đái tháo đường tuýp 2, bệnh thận mạn giai đoạn 2 và tăng huyết áp, đang điều trị bằng metformin 1000 mg, amlodipin 5 mg, aspirin 100 mg, perindopril 10 mg và atorvastatin 20 mg, uống ngày một lần, phối hợp cùng semaglutid 0,5 mg tiêm dưới da mỗi tuần một lần. Ở lần nhập viện để điều trị viêm phổi và nhiễm trùng huyết trước, mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) của bệnh nhân là 64 mL/phút/ 1,73 m², hiện tại ở lần nhập viện này, eGFR của bệnh nhân là 7 mL/min/1,73 m². Tình trạng lâm sàng hiện tại lơ mơ, khó đánh thức, huyết áp của bệnh nhân là 60/30 mmHg, nhịp tim 64 lần/phút, nhịp thở 22 lần/ phút và nhiệt độ 36°C, SpO2 96%, giảm thể tích tuần hoàn nghiêm trọng. Xét nghiệm máu tại giường cho thấy bệnh nhân nhiễm toan lactic nặng, suy thận cấp và tăng kali máu.
Tại sao sự kết hợp này lại nguy hiểm?
Việc dùng chung hai loại thuốc này có thể tạo ra “phản ứng dây chuyền” cực kỳ độc hại:
- Gây tổn thương thận: cotrimoxazol đã được ghi nhận có liên quan đến tổn thương thận phụ thuộc liều, đặc biệt ở bệnh nhân cao tuổi và tiền sử bệnh thận. Buồn nôn và mất nước cũng có thể đã góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng suy thận trên bệnh nhân
- Tăng nồng độ thuốc: trimethoprim có khả năng ức chế sự thải trừ metformin qua thận thông qua ức chế các chất vận chuyển metformin ở ống thận, từ đó gây tăng phơi nhiễm metformin khoảng 37%; tương tác này đặc biệt có ý nghĩa lâm sàng trong trường hợp mất nước và suy thận.
- Hệ quả nghiêm trọng: Dẫn đến hạ đường huyết đột ngột, nhiễm toan acid lactic, suy thận cấp và tăng kali máu.
5 Dấu hiệu báo động cần nhập viện ngay
Nếu bạn đang điều trị tiểu đường và dùng thêm kháng sinh, hãy cảnh giác nếu xuất hiện các triệu chứng sau:
- Chán ăn, buồn nôn hoặc nôn mửa liên tục.
- Mệt mỏi bất thường, lơ mơ, buồn ngủ khó tỉnh.
- Cảm giác mất nước, khô miệng.
- Chóng mặt, vã mồ hôi (dấu hiệu hạ đường huyết).
- Tiểu ít hoặc không tiểu được.
✅ Lời khuyên an toàn cho bệnh nhân
- Luôn khai báo thuốc: Hãy đưa cho bác sĩ xem tất cả các loại thuốc bạn đang dùng (đặc biệt là thuốc tiểu đường và thuốc huyết áp) khi đi khám bệnh khác.
- Không tự ý mua thuốc: Tuyệt đối không tự mua thuốc kháng sinh tại hiệu thuốc mà không có đơn của bác sĩ.
- Kiểm tra chức năng thận: Đối với người cao tuổi, việc theo dõi chức năng thận định kỳ là cực kỳ quan trọng khi phối hợp nhiều loại thuốc.
- Lắng nghe cơ thể: Nếu thấy mệt mỏi, nôn ói khi mới dùng thuốc, hãy ngừng lại và liên hệ ngay với bác sĩ điều trị.
Theo: canhgiacduoc.org.vn
DS CK1. Nguyễn Thị Thanh Bình