MEDSAFE: MẤT CÂN BẰNG NỘI TIẾT TỐ DO THUỐC
- Đặt vấn đề
Trong quá trình điều trị các bệnh lý mãn tính, người bệnh thường chỉ quan tâm đến hiệu quả điều trị chính mà đôi khi bỏ qua các tác dụng không mong muốn (ADR) liên quan đến nội tiết. Một trong những tình trạng gây lo lắng và ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý, chất lượng cuộc sống của nam giới là chứng vú to (Gynaecomastia).
Theo báo cáo mới nhất từ Cơ quan Quản lý An toàn Thuốc và Thiết bị Y tế New Zealand (Medsafe) cập nhật tháng 03/2026, thuốc điều trị là nguyên nhân chiếm tới 10-25% các trường hợp này.
- Chứng vú to ở nam giới là gì?
Chứng vú to là sự tăng sinh lành tính mô tuyến vú ở nam giới, tình trạng này xảy ra do sự mất cân bằng giữa hai loại hormone: estrogen (hormone nữ) tăng cao so với androgen (hormone nam).
Biểu hiện lâm sàng:
- Xuất hiện mô chắc hoặc có độ đàn hồi dưới quầng vú.
- Tăng kích thước vùng vú (có thể một bên hoặc hai bên).
- Có cảm giác đau tức hoặc nhạy cảm bất thường tại vùng vú.
- Các nhóm thuốc có nguy cơ cao
Cơ chế gây bệnh của thuốc rất đa dạng: từ việc ức chế tổng hợp Testosterone, đối kháng thụ thể Androgen đến việc làm tăng nồng độ prolactin trong máu. Dựa trên phân loại ATC, các loại thuốc phổ biến có thể gây ra tình trạng này bao gồm:
- Nhóm tiêu hóa: omeprazol (thuốc dạ dày), domperidon (thuốc chống nôn).
- Nhóm tim mạch: spironolacton, digoxin, amlodipin, verapamil và đặc biệt là nhóm statin (atorvastatin, rosuvastatin, simvastatin).
- Nhóm thần kinh: Các thuốc điều trị trầm cảm, an thần như sertralin, fluoxetin, risperidon, olanzapin.
- Nhóm da liễu: isotretinoin.
- Nhóm tiết niệu sinh dục và hormone giới tính: finasterid (trị phì đại tuyến tiền liệt), testosterone ngoại sinh.
- Thuốc chống nhiễm trùng đường toàn thân: Thuốc điều trị ung thư, thuốc chống nhiễm trùng (efavirenz, zidovudin).
Lưu ý: Thời gian khởi phát triệu chứng rất thay đổi, có thể xuất hiện ngay lập tức hoặc “âm thầm” sau nhiều năm điều trị (có trường hợp lên đến 10 năm).
- Số liệu thực tế và khuyến cáo từ chuyên gia
Dữ liệu cảnh giác dược giai đoạn 2016-2025 cho thấy độ tuổi trung bình gặp tình trạng này là 62 tuổi, nhưng có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào từ 18-76.
Lời khuyên dành cho người bệnh:
- Phát hiện sớm: Nếu nhận thấy dấu hiệu bất thường ở vùng ngực trong quá trình dùng thuốc, người bệnh cần thông báo ngay cho bác sĩ điều trị.
- Khả năng hồi phục: Nếu được phát hiện và xử lý (giảm liều hoặc thay đổi thuốc) trong vòng dưới 12 tháng, tình trạng vú to có khả năng tự hồi phục cao. Sau 12 tháng, hiệu quả tự hồi phục sẽ thấp hơn do mô tuyến đã bị xơ hóa.
- Không tự ý ngưng thuốc: Tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc, đặc biệt là các thuốc tim mạch hay thần kinh, vì có thể gây nguy hiểm đến tính mạng. Việc thay đổi thuốc phải có sự chỉ định và giám sát của bác sĩ chuyên khoa.
- Kết luận
Việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý luôn đi kèm với việc theo dõi sát sao các phản ứng của cơ thể. Bệnh viện đa khoa Long An khuyến cáo Quý bệnh nhân hãy chủ động trao đổi với bác sĩ về tiền sử dùng thuốc để có phác đồ điều trị tối ưu và ít tác dụng phụ nhất.
Một số thuốc có nguy cơ cao gây mất cân bằng nội tiết tố
Theo: canhgiacduoc.org.vn Nguồn: https://www.medsafe.govt.nz/profs/PUArticles/March2026/Gynaecomastia-a-medicine-induced-hormone-imbalance.html
Tác giả: DSCK1. Nguyễn Thị Thanh Bình